Naar je eigen aandeel kijken.. dat is, als je je herstel vormgeeft volgens het Twaalfstappenprogramma, een belangrijk onderdeel van je omgang met anderen.
Een lastig onderdeel, zeker in het begin. Het voert ook veel verder dan ‘sorry’ zeggen, wat ‘normale’ mensen, nou ja, normale?, beschaafde mensen, doen tijdens of na conflicten.
Naar je eigen aandeel in situaties (vaak conflicten/discussies/ruzies/misverstanden) kijken gaat niet alleen over je gedrag op dat moment en erkennen dat jij daarin dingen niet goed gedaan hebt. Het gaat ook over daar je verantwoordelijkheid voor nemen en je daarover uitspreken naar de ander. Naar je eigen aandeel kijken gaat over nadenken waar je gedrag vandaan komt, of daar een patroon in zit en hoe je daar in de toekomst eventueel anders mee om zou kunnen gaan. Ik vond en vind dat nog steeds lastig. Met name als je dit probeert te doen in de ‘echte wereld’; mensen die niet in herstel zijn en zelfreflectie vaak niet in hun vocabulaire/vaardigheden hebben opgenomen.
In het begin van mijn herstel probeerde ik, oprecht maar naïef, want nog weinig inzicht en vaardigheden, dit te doen bij de vader van mijn meiden. Allebei nog vol pijn en wrok en maar één van de twee die schoorvoetend bereid was naar haar eigen aandeel te kijken. De ander die er graag nog een schepje (of zes) bovenop deed. Het resultaat was dat ik daarna altijd het gevoel had dat ik kapot was. En in herstel, dus geen dempen en verdoven meer van de pijn en het gevoel dat ik de slechtste moeder, vrouw, partner, you name it, op aarde was. Totdat een vriend uit het programma tegen me zei dat grenzen aangeven óók een onderdeel van herstel is..
Tsja, die balans hè, na bijna zeven jaar blijft het nog altijd een uitdaging op dagelijkse basis. Net zoals de mensen buiten het programma en de mensen die dicht bij je staan; of ze nu wel of niet in het (Twaalfstappen-)programma zitten. Want zij kunnen je raken. En daar ben ik eigenlijk tegen (lees: bang voor).
Maar ‘It’s a lonely thing, protecting a breakable heart’, zegt de dichter Atticus.
Het naar je eigen aandeel kijken is misschien niet makkelijk, maar wel heel helpend; in je relatie tot en met anderen. Het helpt tegen boosheid en het opbouwen van wrok. Het maakt nederig en dankbaar. Dat klinkt misschien gek, maar vaak levert het zetten van de eerste stap in een conflict- of anderszins lastige situatie, verrassend goede resultaten op, Alleen dat over je eigen schaduw heen stappen, hè..
Ook is het, voor zover mijn kennis van psychologische behandelingen reikt, vrij uniek. Erg jammer; het resultaat is vaak verbluffend. Want wat zijn we, wat was ík, boos op de wereld, teleurgesteld in de mensheid en, zeer specifiek, in bepaalde onderdelen hiervan.
Sowieso, dat je de wereld niet kunt veranderen, alleen hoe je zelf in de wereld staat, dat je de ander niet kunt veranderen, alleen jezelf en dat dat al F* moeilijk is.. Open deuren? Voor mij niet. Ik was zo overtuigd van, en verstrikt in, mijn eigen gelijk..
Een grote uitdaging dus om naar je eigen aandeel te (blijven) kijken bij mensen die niet in herstel zijn; risico is namelijk vaak dat zij volledig meegaan in jouw erkenning van wat je verkeerd gedaan hebt of anders had kunnen doen en je als resultaat niet alleen een aandeel had in het conflict, maar dat het ook volledig jouw schuld lijkt te zijn.
De afgelopen bijna zeven jaar dat ik in clean and sober ben heb ik ontdekt dat clean zijn iets anders is dan in herstel zijn. Ik heb, ook in het programma, inmiddels genoeg mensen ontmoet die de vaardigheid om eerlijk naar je eigen aandeel te kijken nog altijd niet bezitten. ‘Talking clean, living dirty’, wordt dat genoemd.
Is de term ‘naar je eigen aandeel kijken’ terminologie voor ingewijden? Mensen die in herstel zijn volgens de Narcotics Anonymous (NA – Anonieme Verslaafden) of een ander Twaalfstappenprogramma, zoals AA of CA?
Ik geef inmiddels niet alleen deskundigheidsbevorderingen vanuit mijn expertise als verslavingsarts, maar ook voorlichting als herstellende verslaafde vanuit de NA. En dan realiseer je je weer, of beter, dat er ‘NA-taal’ bestaat. Een soort jargon, doorspekt met Engelse termen en oneliners (het is een Amerikaans programma). En dat dat soms best lastig uitleggen is.
De Twaalf Stappen uitleggen is nog wel te doen, de Twaalf Tradities zijn een behoorlijke uitdaging. ’Wij behouden wat wij hebben (= clean zijn/herstel) alleen door waakzaamheid en zoals vrijheid voor het individu voortkomt uit de Twaalf Stappen, zo komt vrijheid voor de groep voort uit onze tradities. Zolang hetgeen dat ons bij elkaar houdt sterker is dan dat wat ons uiteen zou rukken, komt alles goed.’ Ik citeer nu uit de ‘Basic Text’, het blauwe basisboek van de NA waarin door verslaafden voor verslaafden uitleg gegeven wordt over het programma. De bijbel van de NA, in analogie met de ‘Big Book’ van de AA.
Deze boeken aanduiden als de ‘bijbel’ van het programma is natuurlijk vloeken in de kerk; het is tenslotte een spiritueel, niet-religieus programma waar inmiddels miljoenen atheïsten ter wereld baat bij hebben (gehad). Maar ook dát uitleggen is best lastig. Zeker aan sceptische toehoorders. Ik prijs me dan gelukkig met mijn medische achtergrond en mijn kennis van verslavingsbehandelingen (en hun beperkingen) in de professionele verslavingszorg. Want dat ‘de ene verslaafde het beste de andere kan begrjjpen en helpen’ is inmiddels wetenschappelijk bewezen. 🙂